بررسی کیفیت آب دشت خانه کت از نظر SAR- سید حسن طباطبایی؛ محمد بهلولی قشقایی- مرکز مهندسی عطران

0

هدف از این تحقیق ارزيابي نسبت جذب سدیم آب زير زميني دشت خانه کت واقع در استان فارس می باشد. از اطلاعات 26 چاه نمونه برداری در طی دوره آماری (92-1391) استفاده گردید.
طبقه بندی ها استاندارد آبیاری،1964؛ مهندسین، 1965؛ ایسمان، 2008؛ ویلکوکس، 1955 و آزمایشگاه شوری آمریکا،1954 برای ارزیابی مجموع جامدات محلول مورد استفاده قرار گرفت.
نتایج نشان داد که بر اساس طبقه بندی استاندارد آبیاری 1964، 21 درصد نمونه ها در رده مطمئن، 5 درصد در حد مرزی و 74 درصد در مضعیت پر خطر  قرار دارند.  بر اساس طبقه بندی مهندسین، 1965، 18 درصد نمونه ها در دسته بدون مشکل، 8 درصد در رده کم تا متوسط و 74 درصد در رده شدید قرار دارند.
بر اساس طبقه بندی  ایسمان، 2008، 26 درصد نمونه ها دردسته ایده ال 46 درصد در رده قابل قبول و 28 درصد در محدوده مشکوک قرار گرفته اند. بر اساس طبقه بندی ویلکوکس، 1955 ، 26 درصد نمونه ها در رده خوب، 47 درصد در رده قابل قبول، 26 درصد در رده نامناسب و 26 درصد در رده غیر قابل استفاده قرار دارند. بر اساس طبقه بندی آزمایشگاه شوری آمریکا،1954، فقط 26 درصد نمونه ها در رده عالی قرار دارند.
کلمات کلیدی: کیفیت شیمیائی، دشت خانه کت، نسبت جذب سدیم، روشهای طبقه بندی

مقدمه
دانستن خصوصیات هیدورلیکی آکیفر و خصوصیات هیدروشیمیائی آب برای مدیریت و برنامه ریزی در منطقه مورد مطالعه ضروری است. شیمی آب زیرزمینی به نوبه خود بستگی به تعدای فاکتور نظیر زمین شناسی، درجه هوازدگی شیمیائی، انواع مختلف سنگ، کیفیت تغذیه آب و ورودی از منابع از فعل وانفعال آب- صخره دارد.
چنین فاکتورهائی و فعل وانفعال آنها منجر به پیچیدگی کیفیت آب زیرزمینی می شود(آقازاده و اصغری مقدم، 2010). در طي ۴۰ سال گذشته، مصرف كودهاي كشاورزي در سطح جهان حدود ۷۰۰ درصد افزايش يافته و اين يكي از عوامل اصلي در كاهش كيفيّت آب است (فولی و همکاران، 2005؛ تیرادو، 2007).
حیاتی و سمیعی(1394) کیفیت آبهای زیرزمینی دشت خانه کت را از نظر بی کربنات بررسی کردند. نتایج این محققین نشان داد که بر اساس طبقه بندی  آیرز و وست کات،1985مشخص شد که تمامی نمونه ها در بازه متوسط قرار گرفته اند. بر اساس طبقه بندی ایسمان،2008 مشخص شد که تمامی نمونه ها در بازه ی خفیف تا متوسط قرار گرفته اند.
مطابق با استاندارد فائو همه نمونه ها در محدوده استاندارد می باشد. جوکار و سمیعی(۱۳۹۵) کیفیت آب زیرزمینی دشت خانه کت را از نظرSAR، بررسی کردند.
نتایج نشان داد که بر اساس طبقه بندی استاندارد آبیاری، 1964 تمامی نمونه ها در رده مطمئن قرار دارند. بر اساس طبقه بندی مهندسین، 1965 تمامی نمونه ها در دسته بدون مشکل قرار دارند.
بر اساس طبقه بندی ایسمان، 2008 تمامی نمونه ها در دسته ایده آل قرار گرفته اند. بر اساس طبقه بندی وایلکوکس، 1955 همه نمونه ها در طبقه خوب قرار دارند. بر اساس طبقه بندی آزمایشگاه شوری آمریکا، 1954 همه نمونه ها در دسته عالی قرار دارند.
بنابراین با توجه به نتایج حاصله از روش های مختلف، آب زیرزمینی منطقه مورد مطالعه از نظر میزان جذب سدیم در بهترین شرایط قرار دارد.
سمیعی و رافعی(۱۳۹۵) کیفیت آب زیرزمینی دشت خانه کت را از نظر سولفات، بررسی کردند. نتایج نشان داد که براساس طبقه بندی دوسی 1999 ، 85 درصد نمونه ها در طبقه مطلوب و 15 درصد نمونه ها در طبقه ضعیف قرار می گیرند. براساس طبقه بندی ایسمان 2008 مشخص شد که همه نمونه ها در بازه بدون مشکل قرا ردارند.
براساس طبقه بندی سازمان بهداشت جهانی همه نمونه ها از حد مجاز استاندارد کمتر می باشند براساس طبقه بندی فائو همه نمونه ها پایین تر از حد استاندارد FAO می باشد و مشکلی ندارد مطابقه با دیاگرام شولر، صد درصد نمونه ها در طبقه 1 قرا ردارند و برای شرب مناسب می باشند
بنابراین با توجه نتایج حاصله از روشهای مختلف آب زیرزمینی منطقه مورد مطالعه از نظر میزان سولفات در بهترین شرایط قرار دارد.
هدف از این تحقیق ارزيابي نسبت جذب سدیم آب زير زميني دشت خانه کت واقع در استان فارس با استفاده از روشهای مختلف طبقه بندی مرسوم نظیر استاندارد آبیاری،1964؛ مهندسین، 1965؛ ایسمان، 2008؛ ویلکوکس، 1955 و آزمایشگاه شوری آمریکا،1954 می باشد.

 مواد و  روشها
2-1- منطقه مورد مطالعه
منطقه مورد مطالعه دشت خانه کت واقع در استان فارس می باشد. در این تحقیق داده های هیدوژئوشیمیائی 26 چاه در دشت خانه کت واقع برای ارزیابی نسبت جذب سدیم چاه های آب زیرزمینی در طول دوره آماری(1392-1391)  مورد استفاده قرار گرفت. شکل(1) موقعیت ایستگاههای انتخابی را در منطقه مورد مطالعه نشان می دهد.

شکل(1)- محل ایستگاههای انتخابی در دشت خانه کت

2-2- نسبت جذب سدیم
این شاخص از رابطه زیر قابل محاسبه است(مهدوی،1374):
که در آن سدیم و کلسیم و منیزیوم، به میلی اکی والانت بر لیتر بیان می گردند.

  • نتایج

3-1- بررسی کیفیت از نظر نسبت جذب سدیم (SAR)
از طبقه بندی های استاندارد آبیاری،1964؛ مهندسین، 1965؛ ایسمان، 2008؛ ویلکوکس، 1955 و آزمایشگاه شوری آمریکا،1954 برای بررسی نسبت جذب سدیم کیفیت آب استفاده گردید.

3-1-1- استاندارد آبیاری ،1964
استاندارد آبیاری در سال 1964 فاکتور  SARرا سه گروه اصلی مشخص کرد. طبق بررسی های انجام شده بر روی مناطق مختلف دشت مشخص شد که 21 درصد نمونه ها در رده مطمئن، 5 درصد در حد مرزی و 74 درصد در مضعیت پر خطر  قرار دارند (جدول 1).
جدول1- طبقه بندی کیفیت آب بر اساس SAR(Standard for Irrigation 1964)

SAR (meq/l) توصیف درصد نمونه ها
5/7> مطمئن 21
10-5/7 مرزی 5
10< پرخطر 74

3-1-2-  مهندسین 1965
مهندسین در سال 1965 در بررسی کیفی آب، فاکتور SAR رادر  سه گروه اصلی قرار دادند. طبق بررسی های انجام شده بر روی مناطق مختلف دشت مشخص شد که 18 درصد نمونه ها در دسته بدون مشکل، 8 درصد در رده کم تا متوسط و 74 درصد در رده شدید قرار دارند (جدول 2).
جدول2- طبقه بندی کیفیت آب بر اساس SAR(Engineers 1965)

SAR (meq/l) توصیف درصد نمونه ها
5< None 18
10-5 Slight to Moderate 8
10< Severe 74

  

3-1-3- ایسمان،2008

ایسمان در سال 2008 در بررسی کیفی آب، فاکتور SAR را در سه گروه اصلی قرار داد. طبق بررسی های انجام شده بر روی مناطق مختلف دشت مشخص شد که 26 درصد نمونه ها دردسته ایده ال 46 درصد در رده قابل قبول و 28 درصد در محدوده مشکوک قرار گرفته اند(جدول 3).

جدول3- طبقه بندی کیفیت آب بر اساس SAR(Isman 2008)

SAR (meq/l) توصیف درصد نمونه ها
10> ایده ال 26
20-10 قابل قبول 46
20> مشکوک 28

3-1-4-ویلکوکس، 1955
ویلکاکس در سال 1995 به بررسی کیفی آب از نظر  SAR پرداخت و این فاکتور را در چهار گروه اصلی قرار داد. طبق بررسی های انجام شده بر روی مناطق مختلف دشت مشخص شد که26 درصد نمونه ها در رده خوب، 47 درصد در رده قابل قبول، 26 درصد در رده نامناسب و 26 درصد در رده غیر قابل استفاده قرار دارند(جدول 4).
جدول4- طبقه بندی آب زیر زمینی بر اساس SAR Wilcox, 1955))

SAR توصیف درصد نمونه ها
10> خوب 26
20-10 قابل قبول 47
28-20 نامناسب 26
28< غیر قابل استفاده 26

3-1-5- آزمایشگاه شوری آمریکا(USSL)،1954
آزمایشگاه شوری آمریکا در سال 1954 به بررسی کیفی آب از نظر SAR پرداخته و این فاکتور را در چهار گروه اصلی عالی (کمتر از 10 میلی گرم در لیتر)، خوب (18-10 میلی گرم در لیتر)، مشکوک (26-18 میلی گرم در لیتر) و نامناسب (بیشتر از 26 میلی گرم در لیتر) قرار دادند.
طبق بررسی های انجام شده بر روی مناطق مختلف دشت مشخص شد که فقط 26 درصد نمونه ها در رده عالی قرار دارند (جدول5).
جدول5- طبقه بندی آب زیر زمینی بر اساس TDS USSL,1954; Muthukumar et al., 2011))

SAR توصیف درصد نمونه ها
     10> عالی 26
18-10 خوب 46
26-18 مشکوک 21
26> نامناسب 8
  • بحث و نتیجه گیری

افزايش روز افزون جمعيت و بالا رفتن استانداردهاي زندگي در بسياري از كشورها موجب افزايش نياز به منابع آب با کيفيت مناسب براي مصارف مختلف كشاورزي، صنعت و شرب شده است.

سفره هاي آب زيرزميني به عنوان يكي از مهمترين منابع تأمين كننده آب با خطرات متفاوتي مانند افت سطح، كاهش ميزان تغذيه به سبب نقصان بارندگي و آلاينده هاي طبيعي و غيرطبيعي روبرو است (محمدی و همکاران، 1390).

از اطلاعات 26 چاه نمونه برداری دشت خانه کت استان فارس در طی دوره آماری (92-1391) استفاده گردید. روشهای طبقه بندی متعددی برای نسبت جذب سدیم ارائه شده است که در این تحقیق برای تقسیم بندی کیفیت آب دشت مورد استفاده قرار گرفت.
نتایج نشان داد که بر اساس طبقه بندی استاندارد آبیاری 1964، 21 درصد نمونه ها در رده مطمئن، 5 درصد در حد مرزی و 74 درصد در مضعیت پر خطر  قرار دارند.  بر اساس طبقه بندی مهندسین، 1965، 18 درصد نمونه ها در دسته بدون مشکل، 8 درصد در رده کم تا متوسط و 74 درصد در رده شدید قرار دارند.
بر اساس طبقه بندی  ایسمان، 2008، 26 درصد نمونه ها در دسته ایده ال 46 درصد در رده قابل قبول و 28 درصد در محدوده مشکوک قرار گرفته اند. بر اساس طبقه بندی ویلکوکس، 1955 ، 26 درصد نمونه ها در رده خوب، 47 درصد در رده قابل قبول، 26 درصد در رده نامناسب و 26 درصد در رده غیر قابل استفاده قرار دارند.
بر اساس طبقه بندی آزمایشگاه شوری آمریکا،1954، فقط 26 درصد نمونه ها در رده عالی قرار دارند.

منابع

  • حیاتی، ج. و م. سمیعی، 1394. بررسی کیفیت آبهای زیرزمینی دشت خانه کت از نظر بی کربنات، هفتمین همایش ملی آبخیزداری و مدیریت منابع آب و خاک، دانشگاه شهید باهنر کرمان.
  • جوکار، لیلا و مسعود سمیعی، ۱۳۹۵. بررسی کیفیت اب زیرزمینی دشت خانه کت از نظر SAR،یازدهمین همایش ملی علوم و مهندسی آبخیزداری ایران، یاسوج، انجمن آبخیزداری ایران، دانشگاه یاسوج.
  • سمیعی، مسعود و سلمان رافعی، ۱۳۹۵، بررسی کیفیت آب زیرزمینی دشت خانه کت از نظر سولفات،دومین کنگره بین المللی علوم زمین و توسعه شهری، تبریز، شرکت کیان طرح دانش، پژوهشکده جهاد دانشگاهی واحد استان آذربایجان شرقی.
  • مهدوی، محمد،هیدرولوژیکاربردی(جلداول)،انتشاراتدانشگاهتهران.
  • Aghazadeh N., A. Asghari Mogaddam. 2010. Assessment of Groundwater Quality and its Suitability for Drinking and Agricultural Uses in the Oshnavieh Area, Northwest of Iran, Journal of Environmental Protection, 2010, 1, 30-40.
  • Hunting Technical Services and MacDonald and Partners,1964. South rohi project planning report, Project Planning Directorate Southern Zone, WASID, WAPDA, Lahore,pp:6-15.
  • S, Lakshumanan.C, Santhiya.G, Krishnakumar. P, Viveganandann.S, 2011. Assessment of water quality in Trichy City, Tamil Nadu, India, INTERNATIONAL JOURNAL OF ENVIRONMENTAL SCIENCES Volume 1, No 7, 1849-1863.
  • Tipton and Kalmbach Inc. Engineers, 1965. Salinity control and reclamation. Project NO.4. Upper Rachna Doab, Water and power Developmant Authority (WAPDA), Lahore, Pakistan,PP:21
  • US Salinity Laboratory Staff. 1954. Diagnosis and improvement of saline and Alkali soil, USDA Handbook, 60:147p.
  • Wilcox LV (1955) Classification and use of irrigation water, US Department of Agri., Circ. 696, Washington, DC.

اشتراک:

درباره نویسنده

نظرات بسته اند